Piobierz historię Nocy Naukowców Politechniki Śląskiej. 

Autor: Witold Ścieszka

Lata 2005-2011

W 2005 roku prof. Jerzy Rutkowski, ówczesny dziekan Wydziału Automatyki, Elektroniki i Informatyki Politechniki Śląskiej, poszukiwał sposobów na promocję edukacji inżynierskiej oraz integrację uczelni z otoczeniem. Współpracując z Domem Polsko-Niemieckim w Gliwicach, zatrudnił Dagmarę Sokołowską, specjalistkę ds. funduszy europejskich. Zaledwie dwa tygodnie po objęciu stanowiska przedstawiła ona projekt „Researchers’ Night”, który miał być realizowany w ramach Programu Działań Maria Skłodowska-Curie.

Celem wydarzenia było popularyzowanie nauki poprzez otwarte spotkania z naukowcami, które miały obalać stereotypy i ukazywać ich jako ludzi z pasją. Pomysł spotkał się z entuzjazmem prof. Rutkowskiego, który zaangażował do współpracy kadrę naukową. Po starannym opracowaniu wniosku aplikacja Politechniki Śląskiej uzyskała wysoką ocenę Komisji Europejskiej, co pozwoliło na organizację pierwszej edycji wydarzenia w 2006 roku.

Pierwsza Noc Naukowców odbyła się na Wydziale Automatyki, Elektroniki i Informatyki. Dzięki uzyskanemu dofinansowaniu w wysokości 200 tys. zł możliwe było przygotowanie szerokiej oferty atrakcji naukowych. Ponieważ media społecznościowe jeszcze nie funkcjonowały, promocję oparto na billboardach w Gliwicach oraz tradycyjnych zaproszeniach do szkół. Warunkiem sukcesu było zgromadzenie co najmniej 100 uczestników – udało się przyciągnąć niemal 200 osób, a wydarzenie zakończyło się sukcesem.

Uroczyste zwieńczenie pierwszej edycji miało miejsce w Kino-Teatrze X. Wieczór uświetniły występy mima Ireneusza Krosnego, włoskich animatorów oraz pokaz filmowy w technologii 3D, będący wówczas nowością. Atrakcje te sprawiły, że wydarzenie zyskało uznanie i zainteresowanie kolejnych uczestników.

Rozwój Nocy Naukowców

Z roku na rok wydarzenie zyskiwało na znaczeniu – przyciągało coraz większą liczbę odwiedzających, a do jego organizacji angażowało się coraz więcej naukowców. W drugiej edycji do grona organizatorów dołączył również Urząd Marszałkowski z Krakowa, co przyczyniło się do dalszego rozwoju inicjatywy. Prof. Rutkowski dążył do uatrakcyjnienia kolejnych edycji poprzez zapraszanie znanych osobistości, w tym prof. Jerzego Bralczyka, Jerzego Buzka czy Stanisława Tyma, który w 2007 roku uczestniczył w projekcji filmu „Rejs”, po której opowiadał o kulisach jego powstania.

Niezwykle poruszającym momentem jednej z pierwszych edycji było spotkanie z prof. Stefanem Węgrzynem, który wygłosił wykład o teorii spinów. Aula wypełniła się po brzegi, a po prelekcji profesor otrzymał owacje na stojąco. Był to jego ostatni wykład – zmarł w 2011 roku. Z biegiem lat wydarzenie przestało ograniczać się do jednej uczelni – w 2009 roku Politechnika Śląska zaprosiła do współpracy Uniwersytet Śląski i Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, a później kolejne instytucje. Tak narodziła się Śląska Noc Naukowców, obejmująca coraz większy obszar województwa.

W 2011 roku wydarzenie odbywało się jednocześnie w sześciu miastach, a uczestniczyło w nim ponad 250 naukowców z pięciu uczelni. W kolejnych latach dodawano nowe elementy, m.in. innowacyjną konferencję prasową na dachu Wydziału Fizyki Uniwersytetu Śląskiego w 2012 roku. Uczestniczył w niej Jon Chase, popularyzator nauki, który wykonał rapowy utwór o układzie okresowym Mendelejewa.

Dzięki determinacji prof. Rutkowskiego oraz wsparciu wielu osób, Noc Naukowców stała się jednym z najważniejszych wydarzeń popularyzujących naukę w regionie. Dziś, po niemal 20 latach, nadal inspiruje kolejne pokolenia i udowadnia, że nauka może być fascynująca dla każdego.

Lata 2012–2017

We wrześniu 2012 roku funkcję prorektora ds. Współpracy Międzynarodowej na Politechnice Śląskiej objął prof. Ryszard Białecki, zastępując prof. Jerzego Rutkowskiego, który nadzorował wcześniejsze edycje Śląskiej Nocy Naukowców. Mimo zmian organizacyjnych, dzięki ich współpracy oraz wsparciu zespołu organizacyjnego, udało się z sukcesem zrealizować VII edycję wydarzenia. Wzięło w niej udział 250 naukowców z pięciu uczelni, a strategicznym partnerem wydarzenia została firma Tauron, zapewniając wsparcie finansowe.

Z czasem wydarzenie powróciło na Politechnikę Śląską jako Noc Naukowców Politechniki Śląskiej. Kluczową rolę w jego organizacji odegrała Magdalena Kudewicz-Kiełtyka, wspierana licznych naukowców. Prof. Jerzy Rutkowski nieustannie dbał o promocję medialną, przyczyniając się do wzrostu popularności wydarzenia.

W latach 2012–2017 Noc Naukowców rozwijała się, oferując nowe atrakcje, interaktywne pokazy i eksperymenty. W 2015 roku rozszerzono kampanię promocyjną o media społecznościowe, co zwiększyło zainteresowanie uczestników. Dzięki zaangażowaniu organizatorów i wsparciu partnerów wydarzenie trwało do XII edycji w 2017 roku, na stałe wpisując się w kalendarz naukowych wydarzeń w Polsce.

Lata 2018-2025

Centrum Popularyzacji Nauki (CPN) Politechniki Śląskiej powstało 1 lutego 2017 roku, a jego dyrektorką została prof. Aleksandra Ziembińska-Buczyńska. Misją Centrum jest promocja nauki oraz współpraca z krajowymi i zagranicznymi ośrodkami badawczymi.

W 2018 roku CPN przejęło organizację Nocy Naukowców, kontynuując jej tradycję na Politechnice Śląskiej. Główną koordynatorką wydarzenia została Magdalena Zorychta, wspierana przez Annę Medoń, Adrianę Łysak i Beatę Batejko, które odpowiadały za działania graficzne, administracyjne i finansowe.

W 2019 roku wydarzenie objęło kampusy w Gliwicach, Katowicach i Zabrzu, a jego finansowanie pochodziło z Ministerstwa Nauki oraz środków sponsorskich. Od tej edycji koordynację przejął Witold Ścieszka, który wraz z zespołem – Katarzyną Załustowicz i Aleksandrą Wojaczek – rozwijał projekt. Całość działań odbywa się pod nadzorem prof. Aleksandry Ziembińskiej-Buczyńskiej, która do dziś czuwa nad popularyzacją nauki na Politechnice Śląskiej.

Rok 2020 – Noc Naukowców w formule online

Pandemia COVID-19 wymusiła na organizatorach Nocy Naukowców Politechniki Śląskiej przeniesienie XV edycji wydarzenia do świata wirtualnego. Odbyła się ona 11 października 2020 roku w pełni online.

Pomimo ograniczeń, przygotowano 76 aktywności, w tym trzy pokazy transmitowane na YouTube, 53 interaktywne zajęcia na ZOOM oraz 20 filmów edukacyjnych z różnych dziedzin nauki. Zorganizowano także cztery konkursy: plastyczny „Nauka wczoraj i dziś”, eksperymentalny „Nauka wokół nas”, na innowacyjny gadżet oraz fotograficzny „Moja Noc Naukowców w domu”. Wszystkie zgłoszenia odbywały się w formie elektronicznej.

Wydarzenie było szeroko promowane w mediach regionalnych. Finansowanie zapewniło Ministerstwo Nauki w ramach programu Społeczna Odpowiedzialność Nauki (SON) oraz fundusze sponsorskie.

Noc Naukowców 2021 – edycja hybrydowa

XVI Noc Naukowców Politechniki Śląskiej, odbywająca się 9 października 2021 roku, przyjęła formułę hybrydową – łącząc wydarzenia stacjonarne w Gliwicach, Zabrzu i Katowicach z aktywnościami online.

Program obejmował 120 aktywności, w tym 50 wydarzeń stacjonarnych, 42 online, 22 filmy popularnonaukowe oraz 6 transmisji na żywo na YouTube, niektóre tłumaczone na język migowy i angielski. Zorganizowano pięć konkursów dla dzieci, młodzieży i nauczycieli, m.in. na maszynę Rube’a Goldberga, eksperyment naukowy czy danie kuchni molekularnej. Łącznie zgłoszono 57 prac w różnych formach. Laureaci odebrali nagrody podczas uroczystej inauguracji, a wydarzenie było szeroko promowane w mediach.

Noc Naukowców 2022 – powrót do formy stacjonarnej

Po okresie pandemii XVII Noc Naukowców Politechniki Śląskiej, 8 października 2022 roku, powróciła do formuły stacjonarnej, obejmując po raz pierwszy kampus w Rybniku, obok Gliwic, Zabrza i Katowic.

Hasłem przewodnim było „W rytmie eko”, a program koncentrował się na ekologii, elektromobilności, odnawialnych źródłach energii i ekoarchitekturze. Przygotowano 190 aktywności popularnonaukowych z różnych dziedzin.

Zorganizowano siedem ogólnopolskich konkursów, w tym na biżuterię industrialną, ekopojazd, modę z odzysku, podcast naukowy i opowiadanie kryminalne. Napłynęło 110 prac z całej Polski. Laureaci odebrali nagrody podczas Uroczystej Inauguracji, a wydarzenie cieszyło się dużym zainteresowaniem.

XVIII Noc Naukowców Politechniki Śląskiej – „Nauka bez granic”

7 października 2023 roku odbyła się XVIII edycja Nocy Naukowców pod hasłem „Nauka bez granic”, nawiązując do działań społeczności akademickiej na rzecz poprawy jakości życia. Uczestnicy mogli zapoznać się m.in. z projektami urządzeń edukacyjnych i terapeutycznych dla dzieci z niepełnosprawnościami.

Przygotowano 170 aktywności obejmujących m.in. chemię, fizykę, elektronikę, transport, medycynę i robotykę. Zorganizowano pięć konkursów, w tym na modele origami, opowiadania, komiksy i filmy. Nadesłano 53 prace z całej Polski. Podczas Uroczystej Inauguracji laureaci odebrali nagrody, a po raz pierwszy wyróżniono naukowców tytułem „Popularyzator Nauki”. Wydarzenie było szeroko promowane w mediach regionalnych.

XIX Noc Naukowców Politechniki Śląskiej – „Śląska Moc Naukowców”

12 października 2024 roku odbyła się XIX edycja Nocy Naukowców Politechniki Śląskiej, wyjątkowa ze względu na współpracę sześciu śląskich uczelni w ramach obchodów Europejskiego Miasta Nauki 2024.

Współorganizatorami wydarzenia było sześć uczelni należących do Konsorcjum Akademickiego EMNK 2024:

• Politechnika Śląska,
• Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego,
• Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki,
• Śląski Uniwersytet Medyczny,
• Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach,
• Uniwersytet Śląski.

Wydarzenie rozszerzyło swój zasięg, obejmując osiem miast: Gliwice, Zabrze, Katowice, Chorzów, Sosnowiec, Bytom, Rybnik i Cieszyn.

Pod hasłem „Śląska Moc Naukowców” uczestnicy mogli odkrywać interdyscyplinarne podejście do nauki, biorąc udział w ponad 300 aktywnościach, przygotowanych przez 850 naukowców. W programie znalazły się warsztaty, wykłady, pokazy i eksperymenty, obejmujące m.in. nowoczesne technologie w przemyśle, sztuczną inteligencję, edukacyjne zastosowania gier komputerowych, inteligentne materiały w transporcie oraz ekologiczne innowacje.

Szczególną uwagę poświęcono tematyce transformacji Śląska, podkreślając znaczenie nauki w ochronie środowiska, nowych technologiach oraz w kształtowaniu przyszłości regionu. Wydarzenie przyciągnęło zarówno dzieci, młodzież, jak i dorosłych, oferując także koncerty, wystawy i specjalne warsztaty.

Konkursy i nagrody

W ramach Nocy Naukowców zorganizowano siedem konkursów, w tym m.in.:

• „Odkrywca XXI wieku” – projekt wynalazku,
• „Naukowa widokówka ze Śląska” – konkurs fotograficzny,
• „Moje miasto w przyszłości” – praca plastyczna,
• „Stop fake newsom!” – edukacyjny projekt medialny.

Konkursy cieszyły się ogromnym zainteresowaniem – zgłoszono 363 prace, a udział wzięło 901 uczestników, w tym uczniowie z 153 szkół. Spośród nich wyłoniono 95 laureatów, którzy 12 października odebrali nagrody z rąk przedstawicieli władz uczelni oraz Dyrektora Centrum Popularyzacji Nauki Politechniki Śląskiej.

Promocja i znaczenie wydarzenia

XIX Noc Naukowców była szeroko promowana w mediach regionalnych i akademickich, podkreślając rolę nauki w życiu codziennym oraz jej wkład w rozwój Śląska. Wydarzenie po raz kolejny udowodniło, że nauka nie zna granic i inspiruje ludzi w każdym wieku do odkrywania świata.

I tak, jedna myśl profesora Jerzego Rutkowskiego przerodziła się w dwadzieścia lat naukowych nocy. Noc Naukowców Politechniki Śląskiej po raz pierwszy odbyła się na Wydziale Automatyki, Elektroniki i Informatyki. W drugiej edycji do organizatorów dołączył Urząd Marszałkowski z Krakowa. Z biegiem lat wydarzenie rozszerzało się na kolejne wydziały w gliwickim kampusie, a następnie na Zabrze i Katowice. Dzięki współpracy śląskich uczelni Noc Naukowców ewoluowała, przekształcając się w regionalną Śląską Noc Naukowców. Po latach ponownie skupiła się na Politechnice Śląskiej, obejmując także czwarty kampus w Rybniku. W 2024 roku, jako część Europejskiego Miasta Nauki, Noc Naukowców była współtworzona przez Politechnikę Śląską wraz z pięcioma śląskimi uczelniami, umacniając swoją rolę w promocji nauki w regionie.

Mimo różnych wyzwań, w tym trudności związanych z pandemią COVID-19, wydarzenie nieprzerwanie trwało, przybierając różne formy organizacyjne. Niezmiennie jednak pozostawało wierne swojej misji – celebrowania nauki, otwierania uczelni dla pasjonatów wiedzy oraz prezentowania naukowców nie tylko przez pryzmat ich pracy, ale także pozanaukowych pasji. Jubileusz XX-lecia Nocy Naukowców Politechniki Śląskiej, obchodzony 11 października 2025 roku, stanowi dowód jej wartości oraz politechnicznej tożsamości naszej Alma Mater.